مرکز تخصصی مدیریت MBA ایران

علمی -خبری - تحلیلی

عوامل تعیین کننده ساختار(بخش چهارم:محیط)

محیط Environment 

محیط: نیرو هائی که بر عملکرد سازمان تأثیر گذاشته و سازمان کنترل کمی بر آنها دارد و یا اینکه اصلاً کنتری بر آنها ندارد .

محیط عمومی General Environment  : همه شرایطی که بر سازمان تأثیراتی داشته ولی وابستگی آن ها نسبت به سازمان واضح و روشن نیست ( عوامل اقتصادی ، شرایط فرهنگی ، شرایط سیاسی، محیط اجتماعی ، ساختار حقوقی ........ )

محیط اختصاصی Specific Environment   : بخشی از محیط سازمان بوده که بطور مستقیم با سازمان دررسیدن به اهدافش مرتبط می­شود محیط اختصاصی هر سازمان منحصر به فرد بوده و با تغییر شرایط ، تغییر می­کند .( مشتریان ، عرضه کنندگان ، رقبا ، نهاد های قانونگذاری ، دولتی ،.......)

  • محیط اختصاصی یک سازمان بر اساس قلمرو انتخابی آن ، تغییر خواهد کرد

 

عدم اطمینان محیطیEnvironment ancertainty : محیط های ایستا نسبت به محیط های پویا ، عدم اطمینان کمتری برای مدیران ایجاد می­کنند . چون عدم اطمینان محیطی تهدیدی بر علیه اثر بخشی سازمان محسوب می­شود .

برنز واستاکر Burns and stalkr :

1-     ساختارهای ماشینی(مکانیکی) Mechanistic structures :پیچیدگی و رسمیت زیاد و متمرکز و ارتباطات عمودی و خشک

2-     ساختارهای زیستی(ارگانیک) structures Organic  : منعطف و انطباق پذیر و روابط موازی رسمیت کم .

موثرترین ساختار، ساختاری است که خود را با الزامات محیط انطباق دهد . طرح ماشینی دریک محیط با ثبات و مطمئن قابل استفاده است و ساختار ارگانیک دریک محیط متلاطم و دارای تغییر زیاد .

امری وتریست Emery trist : چهار نوع محیط وجود دارد که ممکن است یک سازمان با آنها مواجه شود

1-  محیط ثابت با اجزای غیر مرتبط با هم Placid-randomized Environment   : اگرچه نسبتاً بدون تغییر بوده ولی اندک تهدیدی برای سازمان دارد( عدم اطمینان کم ) (تهدیدات تصادفی است نه با برنامه )

2-  محیط ثابت با اجزای مرتبط با هم environment Placid-randomized : این محیط نیز به کندی تغییر کرده ولی تهدیدات محیطی موجود بر علیه سازمان به جای اینکه تصادفی باشد بصورت خوشه­ای هستند . ( اختلاف عرضه کنندگان و توزیع کنندگان و یا تحریم)

3-  محیط متغیر واکنشی : نسبت به دو محیط اول ، پیچیده تر است دراین محیط تعداد زیادی از رقبا ، هدف مشابه ای را دنبال    می­کنند. ( ادامه حیات سازمان درگروه انعطاف پذیری وعدم تمرکز می­باشد )

4-  محیط با عناصر کاملاً متغیر Turbulent-Field Environment :از پویا ترین محیط ها بشمار آمده و از بیشترین عدم اطمینان محیطی برخوردار است .( ما به عصر جدیدی وارد می­شویم که متلاطم بودن محیط به جای اینکه یک نوع استثناء باشد یک قاعده است )

  • تلاش های مدیریت به منظور پیش بینی محیط از طریق برنامه ریزی از ارزش کمی برخوردار خواهد بود .

لارنس و لورس(Lawrence & Lovch ) :

شرکت های موفق نسبت به شرکت هایی که در هر صنعت از موفقیت کمتری برخوردار بودند ، محیط داخلی و خارجی آنها با هم سازگاری بیشتری داشتند .

عناصر محیط داخلی

1-     تفکیک Differentiation : میزان تفکیک نوعی معیار پیچیدگی است و پیچیدگی بیشتر و تغییرات سریعتر را نشان می دهد.

2-     ادغام : عبارت است از کیفیت تشریک مساعی بین واحدهای وابسته و مرتبط بهم برای رسیدن به وحدت تلاش و کشش جمعی واحدها یا دوائر ( ابزار ادغام : قوانین و رویه ها ، برنامه های رسمی ، سلسله مراتب ......... )

نتیجه:

سازمانی که با محیط متلاطم ، پیچیده و متنوع مواجه است ، میزان تفکیک بین واحدهای فرعی اش بیشتر می­شود بنابراین یک مکانیزم ادغام داخلی دقیق مورد نیاز است .

ابعاد دوگانه مورد توجه در عدم اطمینان محیطی:

1-     تغییر محیطی Enviornmental change  : دامنه ای از ایستا ( جائیکه تغییر محیط خیلی کم است ) تاپویا

( تغییرات محیطی شدید است )

  • اگر شرایط دیگر یکسان باشد مدیریت ترجیح می­دهد ، محیط ایستا را انتخاب کند ( چون قابلیت پیش بینی زیاد است )

2-     پیچیدگی محیطی complexity   Environmental: به تعداد عناصر خارجی که می­توانند عملیات سازمان را تحت تأثیر قرار دهند

  • بعد ایستا – پویا سهم بیشتری در عدم اطمینان ذهنی دارد .

 

4- عدم اطمینان درک شده در سطح بالا

 

شرکت پلاستیک سازی

3-عدم اطمینان در حد متوسط به بالا

 

شرکت های کار آفرینی

2-عدم اطمینان در حد متوسط

 

2-بیمارستان ها

1-عدم اطمینان درسطح پایین

 

1-شرکت مخزن ساز

                             پویا

 

 

                         تغییر

 

 

                      ایستا

                                                پیچیده                           پیچیدگی                            ساده

 

خاصیت تعیین کننده بودن محیط :

نظر موافق : سازمان ها اگر بخواهند به فعالیت خود ادامه دهند و بقاء داشته باشند ، بر فرایند تحصیل نهاده ها و تولید ستاده ها متکی و وابسته اند . هم تحصیل نهاده ها وهم تولید ستاده ها هردو از درون محیط سازمان نشأت می­گیرند .

نظر مخالف : اگر محیط وقعاً تعیین کننده ساختار است ، این الزام محیطی فقط به واحدهای فرعی سازمانی که در مرز سازمان وجود دارند ، محدود می­شود .

نظریه رابطه محیط و جمعیت ( مجموعه سازمانها) : محیط انواع  ویژه ای از سازمانها را برای بقاء انتخاب کرده و سازمان های دیگر را بر اساس تناسب ویژگی های ساختاری و محیطی آنها ، نابود می­سازد . ( فقط به قوی ترین گونه های موجودات و آنهائیکه از قابلیت انطباق پذیری بالایی برخوردارند اجازه ادامه حیات می­دهد – قانون جنگل )

بقاء سازمان با توجه به اینکه محیط چگونه او را حمایت می­کند تعیین می­شود .لذا موفقیت سازمان نتیجه شانس و اقبال اوست .  ( در جای درست قرار گرفتن سازمان ها )

 

محدودیت نظریه رابطه محیط و جمعیت :

1-     این تئوری توانائی ها و انگیزه های مدیریتی را نادیده می­گیرد اما مدیریت همیشه ناتوان و عاجز نیست .

2- کاربردی محدود در سازمان های بزرگ دارد و برای سازمان کوچک و فاقد قدرت قابل توصیف است

3-ما می توانیم محیط را انتخاب کنیم

 
  
نویسنده : رحیم فرضی پور ; ساعت ٧:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٦/٢٥